ભારતમાંબે પ્રકારના કર છે જેની પર તમારે નજરરાખવાની જરૂર રહેશે, અને તેમાં પ્રત્યક્ષ કર અને પરોક્ષ કરનો સમાવેશ થાય છે. સ્ટૉક માર્કેટમાં રોકાણ અથવા વેપારના સંદર્ભમાં, એ યાદ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે કે દરેક વેપારી અથવા રોકાણકારે બે પ્રકારના કરને ધ્યાનમાં રાખવાજોઈએ.

પ્રત્યક્ષ કર શું છે?

પ્રત્યક્ષ કર શું છે તે પ્રશ્નનો જવાબ સરળ છે. પ્રત્યક્ષ કરની વ્યાખ્યા આવી રીતે શકાય છેતે તમારી આવક પર વસૂલવામાં આવે છે અને તમારા દ્વારા સીધા સરકારને ચૂકવવામાં આવે છે. હવે તમે પ્રત્યક્ષ કરનો અર્થ જાણીએ, હવે તમારે કયા પ્રકારના પ્રત્યક્ષ કર છે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

વેપારી તરીકે  જ્યારે તમે શેર બજારમાં  કામ કરી છીએ ત્યારે તમને કેટલાક અથવા અન્ય પ્રકારના ચાર્જીસ આપી છીએ. કેટલાક પ્રત્યક્ષ કર જે તમે વેપારી અથવા રોકાણકાર તરીકે ધ્યાનમાં લેવા પડશે:

મૂડી લાભ કર

જો તમે એક વર્ષથી વધુ સમય માટે રોકાણ કર્યું છે અને જો તમારી પાસે સ્ટૉક ખરીદવા અથવા વેચવાથી કોઈ નફો હોય તો તેને લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ તરીકે ગણવામાં આવે છે. એક નાણાંકીય વર્ષ માટે 1 લાખથી વધુ મૂલ્યની ઇક્વિટીઓમાંથી કોઈપણ લાભ પર 10 ટકા કર લાગશે. બજેટ 2018 પહેલાં ઇક્વિટી અથવા ઇક્વિટીને લગતા શેરોના વેચાણ પર કોઈ એલટીસીજી  લગાવવામાં આવતો ન હતો.

ટૂંકા ગાળાના મૂડી લાભો પર પણ 15 ટકા કર હોય છે. લાંબા ગાળાના રોકાણને આપેલા વિશ્વાસને કારણે લાંબા ગાળાના મૂડી લાભો પર કરવેરા ઓછાં  છે.

અનિશ્ચિત વેપારી આવક

કોઈપણ વેપાર કે જેમાં તમે વેપારના એક દિવસે સિક્યોરિટીઝ ખરીદો/વેચાણ કરો તેને ટ્રેડિંગ ડે માનવામાં આવે છે અને વેપારમાંથી ઉદ્ભભવતા નફાને અનુકૂળ આવક માનવામાં આવે છે. ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગ ખૂબ ટૂંકા ગાળામાં નફો કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે કરવામાં આવે છે, તેથી તેને અનુભવ માનવામાં આવે છે. અનિશ્ચિત વ્યાપારથી થતી આવક પર  સામાન્ય દરે કર લેવામાં આવે છે, અને તમે તમારી ચોખ્ખી કરપાત્ર આવકના આધારે કર માટે જવાબદાર બનો છો.. જો તમે તમારા જોખમી વ્યવસાયને લીધે કોઈ નુકસાન થાય છે, તો તમે તેને અન્ય લાભ સામે અનિશ્ચિત વ્યાપાર આવક સામે ઑફસેટ કરી શકો છો. જો રિટર્ન સમયસર ફાઇલ કરવામાં આવે તો નુકસાનને ચાર વર્ષ સુધી આગળ વધારી શકાય છે.

નિશ્ચિત આવક

જો તમે ફ્યૂચર અને ઓપ્શનમાં ટ્રેડિંગ કરો છો, તો પ્રકારની વેપારમાંથી આવકને  નિશ્ચિત આવક માનવામાં આવે છે. એફ એન્ડ દ્વારા મેળવવામાં આવતી કોઈપણ આવકને નોનસ્પેક્યુલેટિવ તરીકે ગણવામાં આવે છે કારણ કે આવા સાધનોનો ઉપયોગ અંતર્ગત કરારોને અવરોધિત કરવા અથવા સામેલ કરવા માટે કરવામાં આવે છે. એફ એન્ડ વેપારી વ્યવસાયની આવક તરીકે આવકની માની શકે છે અને વહીવટ કેટેગરી હેઠળ ખર્ચ માટે કપાત મેળવી શકે છે, અને સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન કર અથવા એસટીટી પણ મેળવી શકે છે. અન્ય સ્રોતોથી થતા મૂડીગત લાભને સંતુલિત કરવા માટે ઉપયોગ કરી શકાય છે. આવકને ઑફસેટ કરવા માટે કોઈપણ નુકસાનનો ઉપયોગ કરી શકાય છે (કરદાતાની પગારની આવકને બાદ કરતા). જો આવકને મૂડી લાભ તરીકે માનવામાં આવે છે, તો એસટીટી કપાતપાત્ર નથી અને નુકસાનને ટૂંકા ગાળાના મૂડી નુકસાન માનવામાં આવશે અને તેનો ઉપયોગ અન્ય સ્રોતો દ્વારા કરવામાં આવેલા મૂડી લાભને સંતુલિત કરવા માટે કરી શકાય છે. જો તમે સમયસર તમારું રિટર્ન ફાઇલ કર્યું હોય તો, તમારું નિશ્ચિત નુકસાનને આઠ વર્ષ સુધી ફોરવર્ડ  કરી શકાય છે.

સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝૅક્શન ટૅક્સ (એસટીટી)

સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝૅક્શન ટેક્સ અથવા એસટીટીને   પ્રત્યક્ષ કરના અર્થમાં ઓળખવામાં આવે છે. એવો પણ મત છે કે કે તેને પ્રત્યક્ષ કર માનવો જોઈએ કે પરોક્ષ કર, અને એસટીટી બંને માટે રાખવામાં આવે છેકારણ કે તેમા બ્રોકર સામેલ છે અને  આ બ્રોકર ગ્રાહકો પાસેથી એસટીટી એકત્રિત કરે છે. શેર એક્સચેન્જ પર વેપાર કરેલી કોઈપણ સુરક્ષા પર સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન કર વસૂલવામાં આવે છે; તેમાં શેર, ડિબેન્ચર્સ અથવા બોન્ડ્સનો સમાવેશ થાય છે. શેર ટ્રાન્ઝૅક્શન પૂર્ણ થયા પછી તે તરત વસૂલવામાં આવે છે.

હવે જેથી આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રત્યક્ષ કર શું છે તો આ પ્રકારના કરના લાભોને સમજવાનો આ સમય છે. પ્રત્યક્ષ કરને સંતુલિત અને પ્રગતિશીલ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ સામાજિક અને આર્થિક સંતુલનના ઉદ્દેશથી લગાવવામાં આવે છે. તે ફુગાવાને રોકવા અને સંપત્તિનું સમાન વિતરણ કરવામાં પણ મદદ કરે છે.

સંક્ષિપ્તમાં

અંતમાં, કરવેરાના બહુવિધ બાબતો છે જે તમારા શેર બજારની આવકને અસર કરે છે. જ્યારે કેટલાક પ્રત્યક્ષ છે, ત્યારે પરોક્ષ કરવેરા    જેમ કે માલ અને સેવા કર (જીએસટી) અથવા મૂલ્ય વર્ધિત કર (વીએટી) પણ છે. વેપારી અથવા લાંબા ગાળાના રોકાણકાર તરીકે, તમારે બધા કર પર નજર રાખવાની જરૂર પડશે જેથી તમે જાણી શકશો કે ખરેખર તમારા લાભ અથવા નુકસાનની રકમ કેટલી છે.