બોનસ શેર કંપની દ્વારા તેના વર્તમાન શેરધારકોને મફતમાં આપવામાં આવેલા વધારાના શેર છે. શેરધારકો લિક્વિડિટીની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે સેકન્ડરી માર્ગેટમાં શેરને લગતા ટ્રાન્ઝૅક્શન કરી શકે છે.

એવી કેટલીક પરિસ્થિતિઓ છે જ્યારે કોઈ કંપનીનું નફાકારક ટર્નઓવર હોવા છતાં લિક્વિડ ફંડ્સની સંભવિત અછતને કારણે ડિવિડન્ડ ચૂકવવામાં અસમર્થ હોય છે. આવા કિસ્સાઓમાં, કંપની વર્તમાન શેરધારકોને રોકડમાં ચૂકવણી કરવાને બદલે બોનસ શેર કરે છે. બોનસ શેર નવા અથવા વધારાના શેર તરીકે જારી કરવામાં આવે છે, બોનસ શેર શેરધારક દ્વારા ધારણ કરેલા શેરના પ્રમાણમાં હોય છે..

  કંપનીઓ લિક્વિડ ફંડની અછતનો સામનો કરતી હોય તેમ છતાં ઘણી વખત બોનસ શેર ઈશ્યુ કરે છે. અમુક કંપનીઓ દ્વારા ડિવિડન્ડ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કર ટાળવા માટે કાર્યરત એક વ્યૂહરચના છે, જે ડિવિડન્ડ જાહેર કરતી વખતે ચુકવવોપડે છે.

જ્યારે કંપની બોનસ શેર જારી કરે છે, કારણ કે કંપનીના નફા અથવા અનામતોને શેર મૂડીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે, ત્યારે નફાનુંમૂડીકરણહોય છે. કંપની બોનસ શેર જારી કરવા માટે શેરધારકોને ચાર્જ કરી શકતી નથી. બોનસ સમના મૂલ્યની સમાન રકમ, નફા અથવા રિઝર્વ સામે ઍડજસ્ટ કરવામાં આવે છે, અને પછી ઇક્વિટી શેર કેપિટલ એકાઉન્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે.

બોનસઈશ્યુ શું છે?

ટર્મ બોનસ ઇશ્યૂ અથવા બોનસ શેર ઈશ્યુનો ઉપયોગ બોનસ શેરો અથવા ઈશ્યુ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે.. શેરહોલ્ડર દ્વારા ધારણ કરેલા શેરની સંખ્યા બોનસના ઈશ્યુ આધારિત છે. શૂન્ય રોકડ ચુકવણી સુનિશ્ચિત કરે છે કે લિક્વિડિટીની સ્થિતિ બદલાઈ નથી.

બોનસ ઈસ્યુના પરિણામે શેરની કુલ સંખ્યામાં વધારો થવાને લીધે પ્રતિ શેર ડિવિડન્ડ ઘટાડે છે તે નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે. કંપનીનું મૂલ્ય અથવા મૂડી પર સીધી અસર કરતી નથી. રાઈટ ઈશ્યુના કિસ્સામાં વિપરીત, શેરધારકના રોકાણને મંદ કરતું નથી. રોકાણનું મૂલ્ય અપરિવર્તિત રહે છે કારણ કે પ્રતિ શેર આવકમાં ઘટાડો થાય છે, પણ શેરધારક મોટી સંખ્યામાં શેર ધરાવે છે. બોનસ શેરોના મુદ્દાનો પ્રાથમિક હેતુ નામાંકિત શેર મૂડી સાથે જવાબદારીઓ પર વધારાની સંપત્તિઓને સમાન બનાવવાનો છે.

બોનસઈશ્યુ એક ખાતરી છે કે કંપની તેની મોટી ઇક્વિટીની શેરધારકોમાં વહેચણી કરે છે. જોકે આનો અર્થ છે કે જો કંપની શેરથી નફામાં વધારો અને ભવિષ્યમાં ડિવિડન્ડના વિતરણની ગેરંટી આપતી નથી, તો કંપનીએ બોનસ શેર જારી કર્યા નથી. તેથી, બોનસની ઈસ્યુ કંપનીની શાખને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. કંપનીઓ સાતત્યપૂર્ણ રેશિયો ફોર્મ્યુલાને અનુસરીને બોનસ શેર જારી કરે છે, જે બાકી શેરોની સંખ્યાના આધારે દરેક શેરધારકને નિશ્ચિત સંખ્યામાં શેરની પરવાનગી આપે છે. ચાલો એક ઉદાહરણની મદદથી બોનસ શેરનો અર્થ શું છે તે સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ.

ધારો કે તમારી પાસે કંપની XYZ ના 200 શેરો છે. હવે કંપનીએ જારી કરેલ બોનસ 4:1 ના ગુણોત્તર પર શેર ઈશ્યુ કરે છે, જેનો અર્થ છે કે તમારા દરેક શેર માટે ચાર બોનસ શેર. તે અનુસાર, તમે તમારા માટે 200 શેર માટે 800 બોનસ શેર હકદાર બની ગયા છો.

બોનસ શેર માટે કોણ યોગ્યતા ધરાવે છે?

જે શેરધારકોના રેકોર્ડની તારીખ પહેલાં કંપનીના શેર ધરાવે છે અને કંપની દ્વારા નક્કી કરેલી એક્સડેટ બોનસ શેર માટે પાત્ર છે. ભારતમાં શેરોની ડિલિવરી માટે બે દિવસની રોલિંગ સિસ્ટમનું પાલન કરે છે, જેમાં રેકોર્ડની તારીખથી બે દિવસ પહેલાં છે. શેર એક્સડેટ પહેલાં ખરીદવો આવશ્યક છે કારણ કે, જો કોઈ રોકાણકાર એક્સડેટ પર શેર ખરીદે છે, તો તે સેટ રેકોર્ડ તારીખ સુધીમાં આપેલ શેરની માલિકી સાથે જમા કરવામાં આવશે નહીં અને તેથી બોનસ શેર માટે યોગ્ય રહેશે નહીં.

એકવાર નવા ISIN (આંતરરાષ્ટ્રીય સિક્યોરિટીઝ ઓળખ નંબર) બોનસ શેર માટે ફાળવવામાં આવે તે પછી બોનસ શેરધારકોના એકાઉન્ટમાં પંદર દિવસના સમયગાળામાં જમા કરવામાં આવે છે.

રેકોર્ડની તારીખશું છે?

કંપની દ્વારા સેટ કરેલી કટઑફ તારીખને રેકોર્ડની તારીખ તરીકે ઓળખાય છે. રોકાણકારો તેમના એલોટમેન્ટને પ્રાપ્ત કરવા માટે યોગ્ય બનવા માટે તારીખ સુધીમાં કંપનીમાં શેરના માલિકો હોવા આવશ્યક છે. રેકોર્ડની તારીખ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે જેથી કોઈ કંપની યોગ્ય શેરધારકોને ઓળખી શકે અને તેમની ચુકવણી કે ફાળવણી   મોકલી શકે.

બોનસ શેર જારી કરતા પહેલાં કંપની દ્વારા અનુસરવાની માર્ગદર્શિકા

  1. બોનસ શેર જારી કરી શકાય તે પહેલાં આર્ટીકલ ઓફ એસોસિએશનની જોગવાઈ પ્રમાણે બોનસની મંજૂરી આપવી આવશ્યક છે. જો આર્ટીકલ ઓફ એસોસિએશનમાં આમ કરવામાં અસમર્થ હોય તો કંપનીએ તેમની સામાન્ય મીટિંગમાં આ અંગે એક ખાસ ઠરાવ રજૂ કરવો જરૂરી છે.
  2. સામાન્ય સભામાં, બોનસઈશ્યુ અંગે શેરધારકોની પણ મંજૂર મેળવવાની રહેશે.
  3. સેબી દ્વારા જારી કરાયેલ માર્ગદર્શિકાને અનુસરવી આવશ્યક છે
  4. કંપનીએ બોનસ ઈશ્યુના પરિણામે અધિકૃત શેર મૂડીથી વધુ હોવાની ખાતરી કરવી આવશ્યક છે. આવી સ્થિતિના કિસ્સામાં, આર્ટીકલ એસોસિએશન મૂડી કલમમાં અધિકૃત મૂડી વધારીને સુધારો કરવો આવશ્યક છે
  5. જો કંપનીએ લોન લીધી છે તો તેમાં શામેલ નાણાંકીય સંસ્થા()ને અગાઉ જાણ કરવી આવશ્યક છે
  6. બોનસ ઈશ્યુ પહેલાં કંપનીએ રિઝર્વ બેંકને સૂચિત કરવી આવશ્યક છે અને તેની સંમતિ મેળવવી આવશ્યક છે
  7. જારી કરવામાં આવતા બોનસ શેરોની સંપૂર્ણ ચુકવણી કરવી આવશ્યક છે. જો શેરની ચુકવણી આંશિક રીતે કરવામાં આવે છે તો તે શેરધારકોને બિનકૉલ કરેલી રકમ ચૂકવવા માટે જવાબદાર બનાવશે

બોનસ શેરના ફાયદાઓ અને નુકસાન

બોનસ શેર શું છે તે વિશે સ્પષ્ટ વિચાર મેળવ્યા પછી, ચાલો બોનસ શેરના સારા અને નરસા પાસાને ધ્યાનમાં રાખીએ.

અમે પહેલેથી કહ્યું છે, જ્યારે કૅશ સ્ટ્રેપ થઈ જાય ત્યારે કંપનીઓ બોનસ શેર જારી કરે છે. ઉપરાંત, બોનસ શેર કંપનીની જારી કરેલી શેર મૂડીમાં વધારો કરે છે, જે તેને રોકાણકારોને આકર્ષક વિકલ્પ જેવું દેખાય છે.

બજારની બાજુમાં બોનસ શેરધારકોને વધારાની આવક આપે છે. ડિવિડન્ડને બદલે ઈશ્યુ કરેલા  શેર શેરધારકો માટે વળતર છે. વધુમાં બજારમાં વધારાના શેર શેરની કિંમત ઓછી કરે છે, જે તેને વધુ રોકાણકારો માટે વ્યાજબી બનાવે છે.

કોન સાઇડ પર, બોનસ શેર ઈશ્યુએ ડિવિડન્ડની જાહેર કરવા કરતાં મોંઘા છે. તે કંપનીના કેપિટલ રિઝર્વનો ઉપયોગ કરે છે. બીજી તરફ, કોર્પોરેટને બોનસ શેર જારી કરવાથી કોઈ આવક પ્રાપ્ત થતી નથી.

વધારાના શેરો  શેર દીઠ આવક ઘટાડે છે, જે રોકાણકારોને નિરાશ કરી શકે છે, તે સ્ટૉક્સને ઓછો આકર્ષક બનાવે છે. તે લિક્વિડિટીની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે વધારાના શેરો વેચવાનો પ્રયત્ન કરી શકે છે, જે કંપનીમાં તેમની ટકાવારી ઓછી થશે.

સ્ટૉક વિભાજનથી બોનસ શેર કેવી રીતે અલગ છે

બજારમાં વેપાર કરવાના શેરની સંખ્યાને વધારવા માટે કંપનીઓ માટે સ્ટૉક સ્પ્લિટ અન્ય એક રીત છે. જોકે બંને એક જેવા લાગે છે પરંતુ સ્ટૉક સ્પ્લિટ અને બોનસ શેર ખૂબ સમાન નથી. સ્ટૉક સ્પ્લિટ કંપનીઓને લિક્વિડિટી વધારવાની પરવાનગી આપે છે પરંતુ તેમાં કોઈ ખર્ચનોસમાવેશ થતો નથી. અને તેથી, કંપનીનું કૅશ રિઝર્વ અકબંધ રહે છે. જોકે, બોનસ શેર કેપિટલ રિઝર્વમાંથી ચૂકવવામાં આવે છે.

બોનસ શેરનો અર્થ છે કે હાલના શેરધારકોને તેમની લિક્વિડિટીની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે વધારાના મફત શેરોની ફાળવણી કરે છે. નવા શેર જારી કરવાથી વિપરીત, બોનસ શેર કંપનીની કમાણીમાં ઉમેરો કરતા નથી.

બોનસ શેર જારી કરવાનો ફાયદો શું છે?

એક કંપની જે લિક્વિડિટીની સમસ્યાઓનો સામનો કરે છે તે વર્તમાન શેરધારકોને રોકડ ડિવિડન્ડ ચૂકવવાનું ટાળવા માટે બોનસ શેર આપે છે. કંપનીઓ બજારમાં ઇક્વિટી શેરની સંખ્યા વધારવા માટે બોનસ શેર જારી કરે છે. તે કંપનીને રોકાણકારો માટે આકર્ષક દેખાય છે અને સ્ગેરની કિંમત ઘટાડીને રોકાણકારોને પોસાય તેવા શેર બનાવે છે.બોનસ શેર જારી કરવાનો ફાયદો શું છે?

બોનસ શેર કેવી રીતે જમા કરવામાં આવશે?

બોનસ શેર તમારા ડિમેટ એકાઉન્ટમાં જમા થશે. પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે 10-15 દિવસ લાગે છે. બોનસ શેરધારકોને વિના મૂલ્યે શેર ફાળવવામાં આવતા હોઈ તે વધારાના શેર છે. કંપનીઓ તેમના નફાનો એક ભાગ અનામત રાખે છે, જેનો ભાગ વર્ષોથી ડિવિડન્ડ તરીકે ચૂકવવામાં આવતો નથી, અને જ્યારે મફત રિઝર્વ નોંધપાત્ર વૉલ્યુમમાં વધે છે, ત્યારે તેઓ તેમાંથી બોનસ શેર જારી કરે છે.જ્યારે બોનસ શેર જારી કરવામાં આવે ત્યારે શેર કિંમતનું શું થાય છે?

બોનસ શેર જારી કરવાથી કંપનીના શેરની કિંમત પર અસર પડે છે અને તે શેર જારી કરવામાં આવેલા તેના પ્રમાણમાં  કિંમતમાં ઘટાડો આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો બોનસ શેર 1:1 રેશિયોમાં જારી કરવામાં આવે છે, તો શેરની કિંમત 50 ટકા ઘટશે. જો કે, અસર અસ્થાયી છે. લાંબા ગાળાના રોકાણકારો લાંબા ગાળામાં શેરની કિંમતો વધતા તેનો લાભ મળે  છે.

શું બોનસ શેર પર ડિવિડન્ડ ચૂકવવામાં આવે છે? શું રોકાણકારો માટે બોનસ શેર સારું છે?

ડિવિડન્ડની ગણતરી તમારા ડિમેટ એકાઉન્ટ પર હોય તેવા શેરની કુલ સંખ્યા પર આધારિત છે. જ્યારે કંપની ડિવિડન્ડની જાહેરાત કરે છે, ત્યારે તે અલગ રીતે જાહેરાત કરી નથી કે તમારા એકાઉન્ટમાં શેર તે માટે યોગ્યતા ધરાવે છે કે નહીં અથવા તો તે રાઈટઅથવા બોનસ શેર છે. રોકાણકારો માટે બોનસ શેર બહુફાયદાકારક છે.

  • તમારે બોનસ શેર પર કોઈ કર ચૂકવવાની જરૂર નથી
  • જ્યારે તમને બોનસ તરીકે પ્રાપ્ત થયેલ વધારાના શેરને લિક્વિડેટ કરીને શેરની કિંમતો વધે છે ત્યારે તમે લાંબા ગાળામાં નફો મેળવો છો
  • જ્યારે કંપની ડિવિડન્ડની જાહેરાત કરે છે, ત્યારે તમને શેરની સંખ્યા માટે ઉચ્ચ ડિવિડન્ડ પ્રાપ્ત થાય છે
  • બોનસ શેર દર્શાવે છે કે કંપની લાંબા ગાળાની સફળતા માટે પ્રતિબદ્ધ છે, તે બજારને સકારાત્મક સંકેત આપે છે

મારે બોનસ શેર ક્યારે ખરીદવા જોઈએ?

જો તમે બોનસ શેરની જાહેરાત કરવા જઈ રહ્યાં હોય તેવી કંપનીઓના શેર ખરીદવા માંગો છો, તો તમારે બે તારીખો સાથે પોતાને વિચાર કરવાની આવશ્યકતા છેરેકોર્ડની તારીખ અને એક્સડેટ. રેકોર્ડની તારીખ કંપની દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી કટઑફ તારીખ છે. રેકોર્ડની તારીખના દિવસે તમામ શેરધારકો બોનસ શેર પ્રાપ્ત કરવા માટે પાત્ર બને છે. અગાઉની તારીખ સામાન્ય રીતે રેકોર્ડની તારીખથી એક દિવસ પહેલાં હોય છે. ભારતીય એક્સચેન્જ શેરની ડિલિવરી માટે T+2 સેટલમેન્ટની પ્રક્રિયાને અનુસરે છે, તેથી શેર તમારા એકાઉન્ટમાં દેખાવામાં બે દિવસ લાગે છે. તેથી, બોનસ શેર માટે યોગ્યતા મેળવવા માટે તમારે એક્સડેટ પહેલાં શેર ખરીદવું આવશ્યક છે. જો તમે એક્સડેટ પર ખરીદો છો તો શેર રેકોર્ડની તારીખ સુધી તમારા એકાઉન્ટમાં ક્રેડિટ થશે નહીં.

બોનસ શેર મેળવવા માટે યોગ્યતા શું છે?

રેકોર્ડની તારીખ અને એક્સડેટ પહેલાં તમામ હાલના શેરધારકો બોનસ શેર પ્રાપ્ત કરવા માટે પાત્ર બને છે. ભારત શેરોની ડિલિવરી માટે ટી+2 રોલિંગ સિસ્ટમનું પાલન કરે છે. તેથી, બોનસ શેર પ્રાપ્ત કરવા માટે તમારે એક્સડેટ પહેલાં સ્ટૉક ખરીદવું આવશ્યક છે.