આર્બિટ્રેજને સમજવું

આર્બિટ્રેજ એક અનોખી કલ્પના છે. તે ટ્રેડર્સને વિવિધ બજારો અંતર્ગત કિંમતની વિસંગતોનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપે છે. તે અન્ય ટ્રેડિંગ ટૂલ્સની તુલનામાં સામાન્ય રીતે ઓછા જોખમની વ્યૂહરચના માનવામાં આવે છે, આ કારણે તે સામાન્ય છે. પરંતુ, શું આર્બિટ્રેજ ટ્રેડિંગ કાનૂની છે? કેટલાક દેશોમાં, આર્બિટ્રેજિંગની માત્ર પરવાનગી નહિ પરંતુ તેને  પ્રોત્સાહિત પણ કરવામાં આવે છે. આ એક આકર્ષક કલ્પના છે, જે અમે આ લેખમાં ચર્ચા કરીશું અને તમારા પોર્ટફોલિયોને વિવિધતા આપવા માટે આર્બિટ્રેજ કેવી રીતે ટ્રેડિંગ વ્યૂહરચના બની શકે છે તે સમજાવીશું.

આર્બિટ્રેજ શું છે?

આર્બિટ્રેજ એક રોકાણ તકનીક છે જેનો ઉપયોગ ટ્રેડર્સ દ્વારા વિવિધ બજારોમાં એસેટના કિંમતના તફાવતથી નફા કમાવવા માટે કરવામાં આવે છે. તે વિવિધ આદાન-પ્રદાનમાં સમાન સુરક્ષા ખરીદવા અને વેચવાનો અધિનિયમ છે અથવા સુરક્ષા અને તેના ભવિષ્યના કરારની કિંમતો વચ્ચે કિંમતના તફાવતથી લાભ મેળવવાની ક્રિયા છે. આર્બિટ્રેજ બજારની કાર્યક્ષમતામાં યોગદાન આપે છે. વધુમાં, આર્બિટ્રેજર્સ બજારમાં લિક્વિડિટીમાં સુધારો કરવામાં મદદ કરે છે.

બજારની કાર્યક્ષમતા એક શબ્દ છે જેનો ઉપયોગ બજારની ક્ષમતાનું વર્ણન કરવા માટે કરવામાં આવે છે, તે સુરક્ષા કિંમત સંબંધિત તમામ સંબંધિત માહિતીની ઉપલબ્ધતાની ડિગ્રી છે. જો બજાર કાર્યક્ષમ સ્તરે કાર્યરત છે, તો બધી કિંમતની માહિતી પહેલેથી જ સુરક્ષા કિંમતમાં કબજે કરવામાં આવી છે, અને કોઈ ઓવરસોલ્ડ અથવા ઓવરબોટ સિક્યોરિટી ઉપલબ્ધ નથી.

આર્બિટ્રેજર્સ બજારની કાર્યક્ષમતામાં યોગદાન આપે છે. કેવી રીતે?

આર્બિટ્રેજર્સ વિવિધ બજારોમાં કિંમતના તફાવતોનો લાભ લેવાનો પ્રયત્ન કરે છે. હવે જો બજાર કાર્યક્ષમ હોય, તો આદર્શ રીતે વિવિધ બજાર વચ્ચે કોઈ કિંમતનો તફાવત ન હોવો જોઈએ. પરંતુ આર્બિટ્રેજર્સ ખોટી કિંમતથી લાભ મેળવે છે, એક કિંમતના કાયદાનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન. તેથી, જ્યારે આર્બિટ્રેજર્સ આવું કરે છે, ત્યારે તેઓ અંતમાં કિંમતની અસંગતતા લાવે છે અને અન્ય ટ્રેડર્સને તેનાથી લાભ મેળવવાની મંજૂરી આપે છે, નવી કિંમત માટે બજારને સમાયોજિત કરે છે.

ચાલો કોન્સેપ્ટ્સમા ગહન ખોજ કરીએ.

આર્બિટ્રેજિંગ કોઈપણ સંપત્તિ માટે બજારમાં થઈ શકે છે – સ્ટૉક્સ, કમોડિટી અથવા ફોરેક્સ.  આર્બિટ્રેજિંગમાં જોડાવાથી, આર્બિટ્રેજર્સ બજારમાં લિક્વિડિટીને પણ પ્રભાવિત કરી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે કહો – એક આર્બિટ્રેજર બજાર એ માંથી ઓછી કિંમત પર કંપનીના શેર ખરીદે છે અને તેને માર્કેટ બી પર ઉચ્ચ કિંમત પર વેચાણ કરે છે. આમ કરવામાં, તેઓ બજારમાં મધ્યસ્થીઓ તરીકે કાર્ય કરે છે અને બજારમાં લિક્વિડિટી ઉમેરે છે.

મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, આર્બિટ્રેજિંગને જોખમ-મુક્ત અથવા ઓછા જોખમ વાળુ માનવામાં આવે છે, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે સત્ય નથી. આર્બિટ્રેજિંગમાં આર્બિટ્રેજિંગ તક ગુમાવવાની સંભાવના શામેલ છે, જે તમારા રિસ્ક એક્સપોઝરને વધારે છે. જેમ, તમે આર્બિટ્રેજિંગ તકની ઓળખ કરી છે, પરંતુ જ્યારે તમે તકને પ્રતિક્રિયા આપો છો, ત્યારે તે અદૃશ્ય થઈ શકે છે.

કોમન પ્લેયર્સ કોણ છે?

કોઈ પણ આર્બિટ્રેજિંગમાં ભાગ લઈ શકે છે, છૂટક ટ્રેડર્સ પણ. જો કે, સંસ્થાકીય પ્લેયર્સ  અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ બજારમાં પ્રભુત્વ ધરાવે છે. તેમની પાસે સોફ્ટવેર છે જે તેમને આર્બિટ્રેજિંગ તકોની ઓળખ કરવામાં અને ટ્રાન્ઝૅક્શનને ઝડપી કરવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે રિટેલ રોકાણકાર સંભવિત મૂડીકરણ માટે સંઘર્ષ કરે છે.

રિટેલ રોકાણકારો કે જેઓ આર્બિટ્રેજિંગનો લાભ લેવા માંગે છે પરંતુ કુશળતાનો અભાવ હોય , તેઓ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ આર્બિટ્રેજિંગ ફંડ્સમાં રોકાણ કરી શકે છે.

શું ભારતીય બજારમાં પણ આર્બિટ્રેજિંગ કાયદેસર છે?

ઇન્ટર-એક્સચેન્જ આર્બિટ્રેજિંગ નામની એક કલ્પના છે. ભારતમાં, સુરક્ષા કિંમતો અલગ હોય છે, પરંતુ સ્ટૉક એક્સચેન્જ વચ્ચે નાના માર્જિન દ્વારા, ટ્રેડર્સ માટે આર્બિટ્રેજિંગ તકો ઊભી કરે છે. જો કે, વર્તમાન માર્કેટ પૉલિસીઓ ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગ દરમિયાન આર્બિટ્રેજિંગમાં શામેલ કરવા પર બાર ટ્રેડર્સને પ્રતિબંધ મૂકશે છે. તે કહેવું છે કે આર્બિટ્રેજિંગ ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગ સ્ટ્રેટેજી નથી. તમારે એક જ એક્સચેન્જ પર દિવસના અંત અને સ્ક્વેર ઑફ પહેલા તમારી પોઝિશનને પરત કરવાની જરૂર પડશે. પરંતુ જો તમે સિક્યોરિટીઝની ડિલિવરી લઈ રહ્યા છો, તો તમે પોતાના માટે આર્બિટ્રેજિંગ તક ખોલી શકો છો. ઉપરાંત, તે તમને જોખમ-મુક્ત ટ્રેડ કરવામાં મદદ કરે છે. તમે એક એક્સચેન્જમાં સ્ટૉક ડિલિવરી લઈ શકો છો અને અન્ય એક્સચેન્જમાં ડિલિવર કરી શકો છો.

ટ્રેડર્સ અનેક આર્બિટ્રેજિંગ વ્યૂહરચનાઓનો ઉપયોગ કરે છે. આવી એક પૉલિસી કૅશ-ફ્યુચર્સ આર્બિટ્રેજિંગ છે.

ધારો કે તમે બજારમાંથી રૂ. 190 ના દરે XYZ કંપનીના શેર ખરીદ્યા અને વાયદાના કરારને વાયદાના બજારમાં તે જ શેરો રૂ.215 માં વેચ્યા છે. આમ, જોખમ-મુક્ત આર્બિટ્રેટિંગ તક બનાવી રહ્યા છે.

કી ટેકઅવેઝ

– આર્બિટ્રેજિંગ વિવિધ બજારોમાં સમાન સંપત્તિના કિંમતના તફાવતોથી ઉદ્ભવે છે

– તે ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગ સ્ટ્રેટેજી નથી, અને ઇન્ટર-એક્સચેન્જ આર્બિટ્રેજિંગ ઇન્ટ્રાડે માટે કાયદેસર નથી

– જોકે, જો તમે સિક્યુરિટી ડિલીવરી લઈ રહ્યા છો અથવા રોકડ-ભવિષ્યના આર્બિટ્રેજિંગમાં ભાગ લેતા હો તો તમે બે એક્સચેન્જ વચ્ચે આર્બિટ્રેજ કરી શકો છો

– આર્બિટ્રેજિંગ તક તરીકે સુરક્ષાની છેલ્લી ટ્રેડિંગ કિંમતને ભ્રમિત કરશો નહીં

તારણ

સારાંશમાં, આર્બિટ્રેજિંગ એક રોકાણની વ્યૂહરચના છે જે ટ્રેડર્સને વિવિધ બજારોમાં સંપત્તિ કિંમતના તફાવતોથી પ્રાપ્ત કરવાની મંજૂરી આપે છે. પરંતુ તે ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગ સ્ટ્રેટેજી નથી. ટ્રેડર્સ આર્બિટ્રેજિંગ ટ્રેડિંગ ટેકનિકનો ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ વધુ ટ્રેડર્સ કિંમતના તફાવતને કૅપ્ચર કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે, તેથી તે અદૃશ્ય થાય છે. અને પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે – શું ભારતમાં આર્બિટ્રેજ ટ્રેડિંગ કાયદેસર છે? હા, જો તમે સ્ટૉક ડિલિવરી લઇ રહ્યા છો.

આર્બિટ્રેજિંગને ઘણા બજારોમાં પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે કિંમતની વિસંગતિઓ લાવે છે અને બજારને એક કિંમતના કાયદાને અમલમાં મુકવામાં મદદ કરે છે.