એશિયા, યુરોપ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ચીન બહાર ફેલાતા કોરોનાવાઇરસ સંક્રમણો સાથે, તાજેતરના અઠવાડિયામાં વૈશ્વિક સ્ટૉક માર્કેટ ખૂબ જ અસ્થિર રહી છે

3 માર્ચ 2020 સુધી, 3,100 કરતાં વધુ મૃત્યુ સાથે વિશ્વભરમાં કોરોનાવાઇરસના 92,000 કરતાં વધુ કેસોની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.  વુહાનમાંથી તેની શરૃઆત થઈ તેવું માનવામાં આવે છે, હવે વાઈરસ વિશ્વભરના ઘણા દેશોમાં ફેલાયેલ છે અને અનેક પીડિતો તેનો ભોગ બન્યા છે. સંક્રમિત દર્દીઓને પણ ભારતમાં શોધવામાં આવ્યા છે.

જ્યારે રોગ જાહેર સ્વાસ્થ્યને અસર કરે છે ત્યારે વૈશ્વિક શેર બજારો પર તેની અસર સંબંધિત ઘણી ચર્ચા કરવામાં આવી છે. સ્વાસ્થ્ય અધિકારીઓ આ પ્રસારને રોકવા માટે વધારે સમયથી કામ કરે છે ત્યારે ઘણા કારખાનાઓ બંધ થયા છે, વ્યવસાયો પર અસર પડી છે અને કંપનીઓએ વાઇરસની અસર પર પરિણામ લેવા માટે તેમની વાર્ષિક નફાની અપેક્ષાઓને ફરીથી સમાયોજિત કરી છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ વિશ્વ અર્થવ્યવસ્થાના વિકાસમાં ઘટાડો થવાની આગાહી કરી રહ્યા છે. આર્થિક સહકાર અને વિકાસ માટેની સંસ્થા (ઓઈસીડી) એ તેની આગાહીમાં કહેવામાં આવી છે કે કોરોનાવાઇરસ આઉટબ્રેકને કારણે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા 2009 થી સૌથી નીચે આવી શકે છે. વર્ષ 2020માં વૃદ્ધિની આગાહી હવે માત્ર 2.4 ટકા છે, જે ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં 2.9 ટકા હતી. ઉપરાંત, આગાહી કરવામાં આવી છે કે વધુ સઘન આઉટબ્રેક અર્ધથી 1.5 ટકા થઈ શકે છે. કુદરતી રીતે, વૈશ્વિક બજારોના શેર અસરને અનુભવી છે. ચાલો કોરોનાવાઇરસ અને વૈશ્વિક શેર બજારો પર તેની અસર પર નજર રાખીએ.

ગ્લોબલ સ્ટૉક માર્કેટ છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં ખૂબ જ અસ્થિર રહ્યા છે.  શરૂઆતમાં, લોકોએ વાઇરસની અસરને મોટી મર્યાદા સુધી અવગણવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમાં સંક્રમણમાં ફેરફાર થઈ, યુરોપ અને મધ્ય પૂર્વ સુધી. ફેબ્રુઆરી 24 ના રોજ 1,000 કરતાં વધુ પૉઇન્ટ્સ ગગડીને બંધ થઈ ગઈ છે, જે બે વર્ષમાં સૌથી ખરાબ દિવસ બનાવે છે. એસ એન્ડ પી 500 ઇન્ડેક્સ પણ તીવ્ર પણે ગગડી ગયો  છે. મોટાભાગના એનાલિસ્ટ્સએ ચેતવણી  આપી હતી કે કોરોનાવાઇરસ આઉટબ્રેકથીવિશ્વભરની આર્થિક વ્યવસ્થાઓમાં ભારે ઘટાડો થઈ શકે છે. એવી  રીતે યુરોપિયન બજારોએ 2016 થી તેમનું સૌથી ખરાબ સત્ર રેકોર્ડ કર્યું અને એશિયાના મુખ્ય બેંચમાર્ક્સ ગગડવાના સંકેતો નોંધાયા છે.

દેશમાં તાજેતરના બે કોરોનાવાઇરસ કેસોની જાણ કર્યા પછી, 2જી માર્ચ  2020 ના રોજ સેન્સેક્સમાં 1,300 પૉઇન્ટ્સનો ઘટાડો થયો છે. ચીન પછી ઇટાલી, ઇરાન અને દક્ષિણ કોરિયા વાઇરસ ના નવા હૉટસ્પૉટ્સ તરીકે ઉભરી રહ્યા છે, આર્થિક પ્રવૃત્તિ વધુ ધીમી થવાની અપેક્ષા છે.

કુસહજ રીતે, રોકાણકારો દુનિયા પર વૈશ્વિક શેર બજારો પર કોરોનાવાઇરસની અસર વિશે ચિંતિત છે. તેની અસરનું વિશ્લેષણ કરવાના પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે, કોઈએ પ્રથમ ચીનની આર્થિક પ્રવૃત્તિ પર તેની અસરનું મૂલ્યાંકન કરવું આવશ્યક છે.

ચીનની આર્થિક પ્રવૃત્તિ પર અસર: ચાઇના હાલમાં વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે અને તેની અર્થવ્યવસ્થા પર કોઈપણ અસર વિશ્વભરમાં અસર કરશે જ્યારથી વાઇરસ ફેલાયો છે ત્યારથી ચાઇનીઝ સરકાર તેમાં સામેલ હોવાનાગંભીર આરોપ લાગ્યા છે. સંપૂર્ણ શહેરો અને પ્રાવિન્સ લૉક ડાઉન કરવામાં આવ્યા છે અને નાગરિકોની મૂવમેન્ટ પ્રતિબંધિત છે, જ્યારે મુખ્ય કોર્પોરેશન ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિઓને બંધ અથવા ધીમી કરી દીધી છે. ફેબ્રુઆરીમાં રેકોર્ડ પર સૌથી ઝડપી ગતિએ શરૂ થયેલીચાઇનાની ફેક્ટરી પ્રવૃત્તિ, કોરોનાવાઇરસ આઉટબ્રેક દ્વારા થયેલા નુકસાન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

ચાઇનાની જીડીપીની વૃદ્ધિ વાઇરસના પ્રભાવને કારણે વર્ષ 2008 નાણાંકીય સંકટ પછી વર્ષ 2020ના નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ત્રિમાસિકમાં તેના સૌથી નીચા સ્તર સુધી ગગડે તેવી અપેક્ષા છે. સંપૂર્ણ વર્ષ માટે ચાઇનામાં આર્થિક વિકાસ 6% નીચે આવે અને તે ધીમો પડી જાય તેવી અપેક્ષા છે. વાઇરસ કેવી રીતે વિસ્તરી રહ્યો છે તે બાબત પર ઘણું આધારિત છે. જો ટૂંક સમયમાં ઇન્ફેક્શન સામેલ છે, તો આગામી અઠવાડિયામાં અથવા તેથી, પ્રભાવ મોટાભાગે પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં અનુભવવામાં આવશે અને બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં અસર થશેશે. તેમ છતાં, જો આઉટબ્રેકનું  પ્રમાણ એટલું ન જળવાય તો પુનઃપ્રાપ્તિ ઘણી ધીમી હશે અને આ વર્ષની એકંદર આર્થિક વૃદ્ધિ 5-5.5 ટકા જેટલી ઓછી હોઈ શકે છે. ચાઇનીઝ સરકારે અર્થવ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઘણા પગલાંઓની જાહેરાત કરી છે, જે  પ્રોત્સાહન પૅકેજો, કેટલાક કરવેરા માફ કરવા અને મધ્યમ ગાળાની-મુદ્દત લોન પર વ્યાજ દરોને ઓછા કરવાનો સમાવેશ થાય છે. ચાઇના એક મુખ્ય ઉત્પાદન કેન્દ્ર છે, તેથી સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધો તમામ વિશ્વમાં ઉદ્યોગોને અસર કરવાની અપેક્ષા છે. ઑટોમોબાઇલ્સ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવા ઉદ્યોગો સૌથી વધુ અસર કરવાની સંભાવના છે.

બૅક ઑન ટ્રેક: છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં, મેનલેન્ડ ચીનમાં નવા કેસો અને મૃત્યુની સંખ્યા ઘટી છે. આ સંકેત વાઇરસની અસરની  સ્થિતિ દર્શાવે છે અને આગામી અઠવાડિયામાં પરિસ્થિતિ વધુ સારી થઈ શકે છે.  કામદારો મોટો પ્રમાણ ધીમે ધીમે મંદી બાદ કામ પર  પરત જોડાઈ રહ્યા છે, ખાસ કરીને વાઇરસ દ્વારા મુખ્યત્વે અસર કરવામાં આવતી પ્રાવાહોમાં. જો કે, સરકારના પ્રતિબંધો, લોજિસ્ટિક્સ અને અન્ય પરિબળો સાથેની સમસ્યાઓનો અર્થ એ છે કે  રિકવરી ધીમી થવાની સંભાવના છે. 2003 માં એસએઆરએસ આઉટબ્રેકથી બંધ કર્યાં બાદ ફરી કામગીરી શરૂ થઈ ત્યારે તેમાં બાઉન્સબેક જોવા મળ્યો હતો. જો કે, કોરોનાવાઇરસની અસર વધુ હોવાની અપેક્ષા છે  રોગ વધુ ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે અને ચીન હવે 2003 ની તુલનામાં વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા સાથે વધુ જોડાયેલી છે.

સેન્ટ્રલ બેંકએ આ કટોકટીનો જવાબ આપ્યો: માર્ચ 3 ના રોજ, યુએસ ફેડરલ રિઝર્વએ આકસ્મિક દર કાપની જાહેરાત કરી છે. 2008 ના નાણાંકીય સંકટ પછી તે યુએસની પ્રથમ આકસ્મિક દરમાં કાપ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારપછી બજારોમાં તેજી પરત ફરી હતી જોકે ફરી વખત બજારમાં મંદી હાવી થઈ ગઈ., કારણ કે રોકાણકારો એવું લાગ્યું કે આ દરોમાં ઘટાડો અમેરિકાના બજારને પાટે ચડાવવા માટે પૂરતા નથી. ન અન્ય કેન્દ્રીય બેંકોને સંકટની અસરોને ઘટાડવા માટે અપેક્ષા પ્રમાણે આવશ્યક પગલાં ભર્યા ઑસ્ટ્રેલિયાની રિઝર્વ બેંક પણ દરોમાં ઘટાડો કર્યો. વિશ્વ બેંકે $12 અબજ આકસ્મિક ભંડોળ રજૂ કર્યું છે જેમાં ઓછા વ્યાજની લોન અને સબસિડીનો સમાવેશ થાય છે. આ દેશોને બેઠા થવામાં મદદ કરવાની અપેક્ષા છે કે તેમની જાહેર સ્વાસ્થ્ય કાળજી વ્યવસ્થાઓ કેવી રીતે સંકટનો સામનો કરી શકે છે અને ખાનગી ક્ષેત્રને આર્થિક અસરને ઘટાડવામાં પણ શામેલ કરે છે. આ પગલાંઓ અર્થવ્યવસ્થા અને બજારો પર વાઇરસની અસરોને ઘટાડી શકે છે.

આગળ વધવું:

ઉપરોક્ત તમામ બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને કોઈપણ કહી શકે છે કે હજુ પણ વૈશ્વિક શેર બજારો પર કોરોનાવાઇરસ અસરને  હજુ પણ સમજવી શક્ય નથી. આ એટલે કે વાઇરસના સંક્રમણની કેવી અસર ફેલાશે તે વિશે પૂરતી માહિતી નથી. તે પણ સ્પષ્ટ નથી કે  સરકારો વાઇરસને રોકવા માટે શું પ્રયત્નો શરૂ કરશે. નાણાંકીય ક્ષેત્રમાં પ્રતિક્રિયાઓ પણ અનિશ્ચિત છે; જો કે, વૈશ્વિક સ્ટૉક બજારો ટૂંકાથી મધ્યમ ગાળામાં અસ્થિર રહી શકે છે.