એસએમઈ અથવા નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો એવા વ્યવસાયો છે જેમાં તેમની સંપત્તિઓ, આવક, અસ્કાયમતો અથવા કર્મચારીઓની સંખ્યા ચોક્કસ પ્રમાણ કરતાં ઓછી હોય છે. એસએમઈ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલા માપદંડ દેશ અને ઉદ્યોગ પર આધારિત છે. વિશ્વભરના સરકારોએ તેમની અર્થવ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા એસએમઇ યોજના વડે સાકાર કરી છે. આ ભારત માટે પણ સમાનની વાત છે, જ્યાં એસએમઈ અર્થવ્યવસ્થામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે. ભારતમાં એસએમઈ લગભગ અડધા કાર્યક્ષમતાનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ વિવિધ પરિબળોને કારણે, એસએમઈ ભારતમાં ખરાબ ઉત્પાદકતા દર્શાવે છે. એસએમઈનો સૌથી મોટો પડકાર મૂડીની ઉપલબ્ધતા છે, અને ફાઇનાન્સ વ્યવસાયમાંથી બહાર જવાનું મુખ્ય કારણ છે.

SME-IPO શું છે?

કંપનીએ શેરોનું લિસ્ટીંગ થાય અને કામકાજ ધરાવે અથવા એક્સચેન્જના એસએમઈ પ્લેટફોર્મ ખાતે પ્રારંભિક જાહેર ભરણા (આઈપીઓ)ની જાહેરાત કરી હોય છે. એસએમઈ-આઈપીઓ એક કંપની માટે વિવિધ રોકાણકારો પાસેથી ભંડોળ એકત્રિત કરવા અને સૂચિબદ્ધ (લિસ્ટીંગ) કરવા માટે એક અત્યંત લોકપ્રિય માધ્યમકે પદ્ધતિ છે. SME-IPO મારફતે રોકાણકારોવધારે અથવા સારું વળતર મેળવી શકાય છે.

આ એસએમઈ-આઈપીઓ માટે કેટલાક માપદંડ છે-

  1. કંપની પાસે 3 કરોડની મૂડી હોવી જોઈએ જેની ચુકવણી કરવામાં આવી છે. તે ચોખ્ખી મૂલ્ય અને મૂળભૂત સંપત્તિઓ માટે સમાન હોવી જોઈએ.
  2. કંપનીઓએ દર્શાવવામાં સક્ષમ હોવું જોઈએ કે તેઓ પાછલા ત્રણ નાણાંકીય વર્ષોમાંથી ઓછામાં ઓછા બે (અસાધારણ આવક સિવાય) વિતરણ યોગ્ય નફા ધરાવે છે. આ કંપની અધિનિયમ 2013, કલમ 124ની શરતોનું પાલન કરી રહ્યું છે
  3. સેબીની માર્ગદર્શિકા દ્વારા નિર્દેશિત કરવામાં આવેલ અનુસાર,  આઇપીઓ માટે ન્યૂનતમ ટ્રેડિંગ લૉટ 100 થી 10,000 સુધીની હોય છે. લિસ્ટિંગ પછી તેની કિંમતની ગતિના આધારે તેની નિયમિત રીતે સમીક્ષા કરવામાં આવે છે અને સુધારવામાં આવે છે.

સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે તેમાં શું છે? 

આફણે  એસએમઈ-આઈપીઓનો અર્થ શું તે જોયો ચાલો  તેના લાભો જોઈએ. વિશ્વભરમાં, આઈપીઓ બજારને એક તોફાન દ્વારા લેવામાં આવ્યું છે, સોશિયલ મીડિયા, મોબાઇલ ટેક્નોલોજી અને ઇ-કૉમર્સ કંપનીઓના નવા વર્ગના આભાર. પરંતુ, ભારતીય બજારમાં પરિસ્થિતિ થોડી અલગ છે. જોકે સ્નેપડીલ, પેટીએમ અને ફ્લિપકાર્ટ જેવી કંપનીઓ ભારતમાં તેમના પ્રોડક્ટ્સ વેચી રહી છે, પરંતુ તેઓ વિદેશમાં સૂચિબદ્ધ કરવાનું પસંદ કરે છે. આ ટ્રેન્ડને લાગ્યુ કે સેબીને લાગ્યું કે રસપ્રદ કંપનીઓ સંપૂર્ણપણે ભારતીય રોકાણકારોને અવગણવામાં આવશે. તેથી, સ્ટાર્ટઅપ્સ માટેનું એક પ્લેટફોર્મ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે, જે સંસ્થાકીય વેપાર મંચ છે. વિવિધ સ્ટાર્ટ-અપ્સ હવે સંસ્થાકીય વેપાર મંચ દ્વારા આઈપીઓ પ્રક્રિયામાંથી પસાર કર્યા વિના વિવિધ સ્ટાર્ટ-અપ્સ શેર સૂચિબદ્ધ અને વેપાર  કરી શકે છે. 

ભારતમાં SME IPO શું છે?

સેબી સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે અનુકુળતા વિસ્તૃત કરવાની છે જેથી તેઓ એસએમઇ પ્લેટફોર્મ પર આયોજિત કરી શકે અને ચોખ્ખી મૂલ્ય અને નફાકારકતાની તેમની જરૂરિયાતોને જણાવી શકે. આ પગલું આધારિત કરનાર સિદ્ધાંત મુખ્ય બોર્ડ પર સૂચિબદ્ધ થવામાં અસમર્થ સ્ટાર્ટઅપ્સને વધુ તકો પ્રદાન કરવાની ઇચ્છા હતી.

ઘણા સ્ટાર્ટઅપ્સને વૃદ્ધિ માટે મૂડીની જરૂર છે. જ્યારે મોટા સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ખાનગી ઇક્વિટી રોકાણકારોની સહાયતા લેવા જેવા અનેક વિકલ્પો હોય છે, ત્યારે નાના લોકોમાં ઓછા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. આ કિસ્સામાં આવી કંપનીઓ સાથે મનમાં બનાવેલ એક પ્લેટફોર્મ આ કંપનીઓ તેમજ રોકાણકારો બંનેને ખૂબ જ મદદ કરશે.

જ્યારે એસએમઈ પ્લેટફોર્મ પર સૂચિબદ્ધ કંપનીઓ વધુ પ્રભાવશાળી બની રહી છે, ત્યારે તેઓ વધુ રોકાણકારોને આકર્ષિત કરી રહ્યા છે. એસએમઇમાં રોકાણ કરનાર રોકાણકારોની સંખ્યામાં વધારો કરવાનું એક અન્ય કારણ છે કે જેઓ ઝડપથી એસએમઇ સ્ટૉક્સની સંખ્યામાં વધારો કરે છે અને વધારે વળતર આપે છે. એક્સચેન્જ બોર્ડ અને રોકાણકારોના આવા સમર્થન સાથે, ભારતીય બજાર એસએમઈ-આઈપીઓ માટે સારું લાગે છે. ભારતમાં, આવા એસએમઇ રાષ્ટ્રના વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે, અને રોજગારની તકો વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.