ડીમેટ એકાઉન્ટ્સએ સ્ટૉક માર્કેટમાં રોકાણ અને ટ્રેડિંગ કર્યું છે જેમ કે કોઈ બેંકમાં ચાલુ અથવા બચત એકાઉન્ટ ચલાવવું. શેરના પ્રમાણપત્રોને ડિમટીરિયલાઇઝ કરીને, રોકાણકારો તેમના રોકાણોને સુવિધાજનક/અનુકુળ રીતે રાખી અને ટ્રેક કરી શકે છે,  પછી ભલે તે વિશ્વમાં કોઈપણ જગ્યા એ હોય. ડિમેટ, ડિપોઝિટરી પાર્ટીશીપેન્ટ(ડીપી) દ્વારા ભૌતિક શેરોના ઇલેક્ટ્રોનિક ફોર્મ મા ડિમટીરિયલાઇઝેશનથી  આવે છે. ડીપી તમારા શેરોને મેનેજ કરવા માટે અધિકૃત બોડીવચ્ચે એક પુલ તરીકે કાર્ય કરે છે જે CDSL (સેન્ટ્રલ ડિપોઝિટરીઝ સર્વિસેજ લિમિટેડ) અથવા NSDL (નેશનલ સિક્યોરિટીઝ ડિપોઝિટરી લિમિટેડ) છે. ડીપી એક બેંક, બ્રોકર અથવા કોઈ અન્ય નાણાંકીય સંસ્થા હોઈ શકે છે જે સેબી દ્વારા નિર્ધારિત માપદંડ મુજબ ડીપી તરીકે લાયક હોય છે.

ઑનલાઇન ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલવું એ હવે સેકડો  ડીપીઓ દ્વારા ઑફર કરવામાં આવતી એક સરળ, પેનલેસ અને ઝડપી પ્રક્રિયા છે. ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલવા અને જાળવવા સાથે સંકળાયેલા ખર્ચ અને શુલ્ક, આ જગ્યામાં ઘણા ખેલાડીઓના પ્રવેશને કારણે ખૂબ જ સ્પર્ધાત્મક છે. એક જ ડીપી સાથે એકથી વધુ એકાઉન્ટ ન હોય ત્યાં સુધી કોઈપણ વ્યક્તિ ગમે તેટલા ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલી શકે છે. તમે  ડિમેટ કમ ટ્રેડિંગ એકાઉન્ટ પણ ધરાવી/મેળવી શકો છો જે તમને એક જ એકાઉન્ટ દ્વારા ટ્રેડ અને શેર હોલ્ડ કરવાની મંજૂરી આપે છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, સ્ટૉક્સ, ઇટીએફ(ETF) ઓ સહિત વિવિધ સિક્યોરિટીઝની ખરીદી, વેચાણ અને હોલ્ડિંગ એક એકાઉન્ટ હેઠળ શક્ય છે, જે સમયગાળા દરમિયાન આ સિક્યોરિટીઝના પ્રદર્શન અને મૂલ્યને ટ્રેક કરવાનું ઓછું જટિલ બનાવે છે.

તમે ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલાવો તે પહેલાં, તે ચોક્કસ ડીપી સાથે ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલવા અને સંચાલન કરવા પર વસૂલવામાં આવતા શુલ્કો/ચાર્જ વિશે જાણકારી આપવી જરુરી છે.

એકાઉન્ટ ખોલવાનું શુલ્ક/ચાર્જ

એકાઉન્ટ ખોલવાનુ ચાર્જ એ એકાઉન્ટ ખોલવાના સમયે ડીપી ઓ દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવતી સામાન્ય ફી હોય છે. તમે જે  પ્રકારના ડીપી સાથે ડીલ/કામ કરી રહ્યા છો (બેંક, ફર્મ વગેરે) તેના આધારે  શુલ્ક/ચાર્જ અલગ-અલગ હશે. ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલતી વખતે બેંકો  ₹700 – 900 ની વચ્ચે કોઈપણ શુલ્ક/ચાર્જ લે છે. આજે, કેટલાક ડીપી ઓ સંપૂર્ણપણે શુલ્ક/ચાર્જ માફ કરે છે. આ જગ્યામાં સહભાગીઓના પ્રવાહ ગ્રાહકોને લાભદાયક સાબિત થાય છે કારણ કે ડીપી ઓ ઓછા ઓપનિંગ ચાર્જ/શુલ્ક પ્રદાન કરીને ગ્રાહકો મેળવવા માટે સ્પર્ધા કરે છે.

કસ્ટોડિયન શુલ્ક/ચાર્જ

કસ્ટોડિયન શુલ્ક/ચાર્જ અથવા સુરક્ષા ચાચાર્જ/ખર્ચ કેટલાક ડીપી ઓ દ્વારા એક વખતની ફી અથવા માસિક/વાર્ષિક ફીના રૂપમાં તમારા શેરને સુરક્ષિત રાખવા માટે વસૂલવા/લેવા માં આવે છે. તમારા એકાઉન્ટ સાથે મેપ કરેલ દરેક આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઓળખ નંબર (ISIN) માટે ₹1.00 જેટલો ઓછો શુલ્ક/ચાર્જ લેવામાં આવી  શકે છે. તમારી પાસે હોલ્ડ કરેલી સિક્યોરિટીઝની સંખ્યા, શુલ્ક/ચાર્જ નક્કી કરશે. કેટલાક ડીપી સુરક્ષા ફી લે છે, જ્યારેકેટલાક લેતા નથી. તમારા ડીપી અપફ્રન્ટને પૂછવું શ્રેષ્ઠ છે કે શું તેઓ સુરક્ષા અથવા કસ્ટોડિયન ફી લે છે અને જો તેઓ લે છે, તો કેટલું અથવા કેટલી વાર ચાર્જ કરે છે.

સ્થળાંતર શુલ્કો/ટ્રાન્જેક્શન ચાર્જ

ટ્રાન્ઝૅક્શન શુલ્ક/ચાર્જ તમારા એકાઉન્ટમાં અને બહારની સિક્યોરિટીઝના હલન ચલન પર લાગુ કરવામાં આવે છે. ટ્રાન્ઝૅક્શન શુલ્ક/ચાર્જ એ છે જે તમને જાણવાની જરૂર છે કારણ કે તેઓ વિવિધ ડીપી(DPs) માટે અલગ રીતે લાગુ પડે છે. કેટલાક ડીપી(DPs) માત્ર ડેબિટ કરેલા શેરો માટે જ ફી લે છે, જ્યારે શેર માટે કેટલાક શુલ્ક/ચાર્જ ક્રેડિટ કરવામાં આવે છે. બીજા અમુક ડીપી શેરના ક્રેડિટ અને ડેબિટ બંને માટે શુલ્ક/ચાર્જ લે છે. તેને માસિક એકત્રિત રકમ તરીકે તૈયાર કરી શકાય છે અથવા દર ટ્રાન્ઝૅક્શન પર ચાર્જ કરી શકાય છે. સામાન્ય રીતે, લગભગ ₹1.5 પ્રતિ ટ્રાન્ઝૅક્શન દીઠ શુલ્ક/ચાર્જ લેવામાં આવે છે.

તમારા ડિમેટ એકાઉન્ટ સેવા પ્રદાતા/સર્વીસ પ્રોવાઈડર ના નિયમો અને શરતો તમને ટ્રાન્ઝૅક્શન માટે કેવી રીતે શુલ્ક/ચાર્જ લેવામાં આવશે તેની વિગતવારમાહિતી આપશે.

એકાઉન્ટ મેન્ટેનન્સ શુલ્ક/ચાર્જ

ડિમેટ એકાઉન્ટ મેન્ટેનન્સ શુલ્ક/ચાર્જ, જે ફોલિયો મેન્ટેનન્સ શુલ્ક/ચાર્જ તરીકે પણ ઓળખાય છે તે ₹ 300-900 સુધી હોય છે. ડીપી(DP) ના આધારે, ફોલિયો શુલ્ક/ચાર્જ ત્રિમાસિક અથવા વાર્ષિક ધોરણે લાગુ કરવામાં આવે છે. કેટલાક ડીપી(DPs) પ્રથમ વર્ષ માટે વાર્ષિક મેન્ટેનન્સ શુલ્ક/ચાર્જ માફ કરે છે. જો તમે અહીં પૈસા બચાવવા માંગો છો, તો એક બચત – ડિમેટ – ટ્રેડિંગ ખાતું બેંક મા ખોલવાથી એકાઉન્ટ મેન્ટેનન્સ શુલ્ક/ચાર્જ મા ઘટાડો થશે.

જો તમારી પાસે એક બેંક સાથે ડિમેટ એકાઉન્ટ છે જે બીજી બેંકના તમારા સેવિંગ એકાઉન્ટ સાથે મેપ કરેલુ છે , તો ડિમેટ એકાઉન્ટ નુ વાર્ષિક શુલ્ક/ચાર્જ, જો તમારી પાસે ડિમેટ એકાઉન્ટ અને સેવિંગ એકાઉન્ટ બન્ને એક બેંક સાથે હોય ,તેના કરતાં વધુ હોઈ શકે છે.

ધ્યાનમાં રાખો

– જ્યારે તમે એકથી વધુ ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલી શકો છો, ત્યારે તે ન કરવાનું સમજવું જરૂરી છે. જો તમે એકથી વધુ એકાઉન્ટ ચલાવતા હોવ તો એકાઉન્ટ ખોલવા, જાળવવા અને ટ્રાન્ઝૅક્શન કરવા માટે નાના શુલ્ક/ચાર્જ  લાગુ પડી શકે છે.

– તમારા પોર્ટફોલિયોને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે મેનેજ કરવા માટે, તમે બે એકાઉન્ટ ખોલી શકો છો – જેમાથી એક તમારા ટ્રેડિંગ એકાઉન્ટ સાથે લિંક છે અને અન્ય/બીજુ તમારા લાંબા ગાળાના ઇન્વેસ્ટમેન્ટ હોલ્ડ કરી શકે છે.

– જો તમારું ડીમેટ એકાઉન્ટ નિષ્ક્રિય રહેતુ હોય તો પણ તમને વાર્ષિક મેન્ટેનન્સ શુલ્ક/ચાર્જ ચૂકવવુ પડી શકે  છે.

– ડીમેટ એકાઉન્ટ સીડીએસએલ(CDSL) અથવા એનડીએસએલ(NSDL) દ્વારા મેનેજ કરવામાં આવે છે, તેથી તમારા શેર પ્રમાણપત્રોની સુરક્ષા અને સલામતી તેમની જવાબદારી છે. જો તમે ઓછી કસ્ટોડિયન ફી અથવા મેન્ટેનન્સ ફીની ચુકવણી કરી રહ્યા છો તો તમારે તમારા શેરને આપવામાં આવતી સુરક્ષા અને સુરક્ષાની ગુણવત્તા સાથે સમાધાન કરવાની ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.

– ડીપી સાથે ના એક સારા અનુભવમાં સીમલેસ ગ્રાહક સેવા અને સ્ટ્રીમલાઇન્ડ પેપરવર્કનો સમાવેશ થાય છે જેથી શેર ખોલવા, બંધ કરવા અથવા ટ્રાન્સફર કરવામા આવે.

– નિષ્ક્રિયતાના કિસ્સામાં, તમારું ડીમેટ એકાઉન્ટ ડીપી(DPs) દ્વારા ફ્રોઝન કરવામાં આવશે.

તારણ

જ્યાં ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલવાનો સંબંધ છે ત્યા પસંદગી માટે રોકાણકારો બગડે  છે. ડીમેટ કમ ટ્રેડિંગ એકાઉન્ટ્સએ રોકાણ અને ટ્રેડિંગને ઍક્સેસિબલ અને મેનેજ કરવામાં સરળ બનાવ્યું છે.

તમે થોડા સરળ સ્ટેપ્સમાં ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલી શકો છો. એકવાર તમે નક્કી કરો છો કે તમે ક્યુ ડીપી પસંદ કરવા માંગો છો, તો ડીપી તમને કેવાયસી ફોર્મ ભરવા માટે પ્રદાન કરશે. તમારું ડિમેટ એકાઉન્ટ તમારા વ્યક્તિગત બેંક એકાઉન્ટ સાથે લિંક કરવામાં આવશે. ડીમેટ મેન્ટેનન્સ શુલ્ક/ચાર્જ, ટ્રાન્ઝૅક્શન શુલ્ક/ચાર્જ, કસ્ટોડિયન ફી/ચાર્જ વગેરે સહિતના તમારા તમામ ટ્રાન્ઝૅક્શનને લિંક કરેલ બેંક એકાઉન્ટ સાથે  ચાર્જ કરવામાં આવશે.