ડીમેટીરિયલાઇઝેશન સુરક્ષા અને સુવિધા સાથે ફ્લેક્સિબિલિટી આપેરે છે.ફિઝીકલ સ્વરૂપમાં શેર પ્રમાણપત્રો ધરાવવું જેમ કે પ્રમાણપત્ ચેડા થવા, ગુમ થવા, ચોરી થવા કે અન્ય કેટલાક પ્રકારના જોખમ ધરાવે છે.   ડીમેટેરિયલાઇઝેશન ગ્રાહકોને તેમના ફિઝીકલ પ્રમાણપત્રોને ઇલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપમાં બદલવાની મંજૂરી આપીને મુશ્કેલીઓને દૂર કરે છે.

તમારે ડિમેટેરિયલાઇઝેશન વિશે જાણવાની જરૂર છે:

  • સિક્યોરિટીઝની ડિમટીરિયલાઇઝેશન.
  • ડિમટીરિયલાઇઝેશનની પ્રક્રિયા.
  • ડીમેટીરિયલાઇઝેશનની જરૂર શા માટે છે?
  • ડિમેટેરિયલાઇઝેશનના લાભો.

સિક્યોરિટીઝની ડિમેટેરિયલાઇઝેશન શું છે?

ડીમેટેરિયલાઇઝેશન એક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા શેર પ્રમાણપત્રો અને અન્ય દસ્તાવેજો ઇલેક્ટ્રોનિક ફોર્મેટમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે અને ડીમેટ એકાઉન્ટમાં રાખવામાં આવે છે. ફ્રી ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલવા માટે અહીં ક્લિક કરો.

ઇલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપમાં શેરધારકની સિક્યોરિટીઝ ધરાવવા માટે ડિપોઝિટરી જવાબદાર છે. સિક્યોરિટીઝ બોન્ડ્સ, સરકારી સિક્યોરિટીઝ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ એકમોના રૂપમાં હોઈ શકે છે, જે રજિસ્ટર્ડ ડિપોઝિટરી પાર્ટીસિપન્ટ (DP) દ્વારા નોંધાયેલ  છે. DP વ્યાપારીઓ અને રોકાણકારોને ડિપોઝીટરી સર્વિસ આપવા માટેના એક એજન્ટ છે.

હાલમાં, સેબી સાથે બે ડિપોઝીટરીઝ નોંધાયેલા છે અને ભારતમાં સંચાલન કરવા માટે લાઇસન્સ આપવામાં આવે છે:

NSDL (નેશનલ સિક્યોરિટીઝ ડિપોઝિટરી લિમિટેડ)CDSL (સેન્ટ્રલ ડિપોઝિટરી સર્વિસેજ (ઇન્ડિયા) લિમિટેડ.)

ડિમટીરિયલાઇઝેશનની પ્રક્રિયા

  1. ડીમેટ એકાઉન્ટ ખોલવાથી ડિમેટેરિયલાઇઝેશન શરૂ થાય છે. ડીમેટ એકાઉન્ટ ખોલવા માટે તમારે ડિમેટ સેવાઓ આપનાર ડિપોઝિટરી પાર્ટીસિપન્ટ (DP)ની પસંદગી કરવાની જરૂરી છે
  2. ફિઝીકલ શેરોને ઇલેક્ટ્રોનિક/ડિમેટ ફોર્મમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે એક ડિમેટેરિયલાઇઝેશન રિક્વેસ્ટ ફોર્મ (ડીઆરએફ), ડિપોઝિટરી પાર્ટીસિપન્ટ (ડીપી) સાથે ઉપલબ્ધ છે, શેર પ્રમાણપત્રો સાથે ભરવું અને જમા કરવું પડશે. દરેક શેર પ્રમાણપત્ર પર, ‘ડિમેટેરિયલાઇઝેશન માટે સરન્ડરનો ઉલ્લેખ કરવાની જરૂર છે
  3. ડીપીને કંપનીને શેર સર્ટિફિકેટ સાથે વિનંતી પર પ્રક્રિયા કરવાની જરૂર છે અને સાથે રજિસ્ટ્રાર્સ અને ટ્રાન્સફર એજન્ટ્સને ડિપોઝિટરી દ્વારા કરવાની રહેશે
  4. એકવાર વિનંતી મંજૂર થઈ જાય પછી, ફિઝીકલ સ્વરૂપમાં શેર પ્રમાણપત્રો નષ્ટ કરવામાં આવશે અને ડિપૉઝિટરી પર ડિમેટેરિયલાઇઝેશનની પુષ્ટિ મોકલવામાં આવશે
  5. ત્યારબાદ ડિપોઝિટરી ડીપીને શેરની ડિમેટેરિયલાઇઝેશનની પુષ્ટિ કરશે. એકવાર પૂર્ણ થયા પછી, શેર હોલ્ડિંગને એક ક્રેડિટ ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે રોકાણકારના એકાઉન્ટમાં દેખાશે
  6. ચક્રમાં ડિમેટીરિયલાઇઝેશનની વિનંતી સબમિટ કરવાથી લગભગ 15 થી 30 દિવસનો સમય લાગે છે.
  7. ડીમેટેરિયલાઇઝેશન માત્ર ડિમેટ એકાઉન્ટ સાથે શક્ય છે, તેથી ડીમેટ એકાઉન્ટ કેવી રીતે ખોલવું તે જાણવું આવશ્યક છે જેથી ડીમેટેરિયલાઇઝેશનને સમજવા માટે ડીમેટ એકાઉન્ટ કેવી રીતે ખોલવું

ડિમટેરિયલાઇઝ્ડ સિક્યોરિટીઝ  ખરીદવી:

પગલું 1: એવા બ્રોકર પસંદ કરો જે સિક્યોરિટીઝની ખરીદીની સુવિધા આપી શકે છે

પગલું: બ્રોકરને ચુકવણી કરો જે પછી પેઇન દિવસ પર ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશનને ચુકવણીની વ્યવસ્થા કરશે

પગલું 3: સિક્યોરિટીઝ બ્રોકરના ક્લિયરિંગ એકાઉન્ટમાં પેઆઉટ દિવસે ક્રેડિટ કરવામાં આવે છે

પગલું 4: બ્રોકર ક્લિયરિંગ એકાઉન્ટને ડેબિટ કરવા અને તેને તમારા એકાઉન્ટમાં ક્રેડિટ કરવા માટે ડિપોઝિટરી પાર્ટીસિપન્ટ (DP)ને સૂચનાઓ આપશે

પગલું 5: ડિપોઝિટરી પછી ડીપીને શેરની ડિમેટેરિયલાઇઝેશનની પુષ્ટિ કરશે. એકવાર પૂર્ણ થયા પછી, શેર હોલ્ડિંગમાં એક ક્રેડિટ ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે રોકાણકારના એકાઉન્ટમાં દેખાશે.

પગલું 6: તમને તમારા એકાઉન્ટમાં શેર પ્રાપ્ત થશે. ક્રેડિટ પ્રાપ્ત કરવા માટે, જો તમે તમારા એકાઉન્ટ ખોલવા દરમિયાન સ્થિર સૂચનાઓ આપ્યા હોય તો તમારે ડીપીનેરસીદની સૂચનાઓઆપવાની જરૂર પડશે

ડિમટેરિયલાઇઝ્ડ સિક્યોરિટીઝનું વેચાણ:

પગલું 1: એક બ્રોકર પસંદ કરો અને NSDL (નેશનલ સિક્યોરિટીઝ ડિપોઝિટરી લિમિટેડ) સાથે લિંક કરેલ સ્ટૉક એક્સચેન્જમાં સિક્યોરિટીઝ વેચો

પગલું :તમારા એકાઉન્ટને વેચાયેલી સિક્યોરિટીઝની સંખ્યા સાથે ડેબિટ કરવા અને બ્રોકરના ક્લિયરિંગ એકાઉન્ટને ક્રેડિટ કરવા માટે ડિપોઝિટરી  પાર્ટીસિપન્ટ (DP)ને સૂચના આપવાની જરૂર છે

પગલું 3: તમારે ડિલિવરી ઇન્સ્ટ્રક્શન સ્લિપનો ઉપયોગ કરીને તમારા ડિપૉઝિટરી પાર્ટીસિપન્ટ (DP)ને ડિલિવરી સૂચના મોકલવાની જરૂર છે

પગલું 4: એકવાર વિનંતી મંજૂર થયા પછી, ફિઝીકલ સ્વરૂપમાં શેર પ્રમાણપત્રો નષ્ટ કરવામાં આવશે અને ડિપૉઝિટરી પર ડિમેટેરિયલાઇઝેશનની પુષ્ટિ મોકલવામાં આવશે

પગલું 5: બ્રોકર તેના ડીપીને તે દિવસની ચુકવણી પહેલાં ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશનમાં વિતરણ માટેની સૂચનાઓ આપશે

પગલું 6: તમને તમારી સિક્યોરિટીઝના વેચાણ માટે બ્રોકર પાસેથી ચુકવણી પ્રાપ્ત થશે

ડીમેટીરિયલાઇઝેશનની જરૂર શા માટે હતી?

  1. ફિઝીકલ સ્વરૂપમાં શેર સંબંધિત પેપરવર્કનું સંચાલન ઘણીવાર ભૂલો અને અણધાર્યા દુર્ઘટનાઓ તરફ દોરી જાય છે
  2. ટ્રાન્સફરના સંદર્ભમાં રેકોર્ડ્સને ટ્રેક કરવું અને દસ્તાવેજો શેર કરવું મુશ્કેલ હોઈ શકે છે
  3. દસ્તાવેજોને અપડેટ કરવાના  સત્તાધિકારીઓ શેર પેપરના વધતા જતા વૉલ્યુમ સાથે રાખી શકતા નથી, જે તે તપાસવામાં ન આવે તો ભારતીય શેર બજાર અને તથા સંબંધિત વ્યવસાયોના નાણાંકીય આધારને ઘટાડી શકે છે

ડિમેટેરિયલાઇઝેશનના લાભો

સિક્યોરિટીઝની  ડિમેટેરિયલાઇઝેશનની વિશાળ શ્રેણીના ફાયદાઓ છે. તેમાંથી કેટલાક નીચે મુજબ છે:

  1. તમે ક્યાંથી પણ તમારા શેર અને ટ્રાન્ઝૅક્શનને સુવિધાજનક રીતે સંચાલનકરી શકો છો
  2. તમારી ઇલેક્ટ્રોનિક સિક્યોરિટીઝ પર સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વસૂલવામાં આવતી નથી
  3. લેવામાં આવેલ હોલ્ડિંગ શુલ્ક નામાંકિત છે
  4. ચોરી, ખોટ, ફોર્જરી અથવા નુકસાન જેવી ફિઝીકલ સિક્યોરિટીઝ સાથે સંકળાયેલા જોખમો દૂર કરવામાં આવે છે
  5. તમે ઓડ લૉટ્સમાં સિક્યોરિટીઝ ખરીદી શકો છો અને એક સુરક્ષા ખરીદી શકો છો
  6. પેપરવર્કને દૂર કરવાને કારણે, ટ્રાન્ઝૅક્શન પૂર્ણ કરવા માટે જરૂરી સમય ઘટાડવામાં આવે છે

તમે  આ જાણવા માટે પણ પસંદ કરી શકો છો

ડિમટીરિયલાઇઝેશનનું મહત્વ શું છે?

ડીમેટીરિયલાઇઝેશનનો અર્થ છે કે ફિઝીકલ શેર પ્રમાણપત્રોને તેમના ઇલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપોમાં રૂપાંતરિત કરવા. તે ભારતીય ઇક્વિટી બજાર માટે એક મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન છે. તેણે ડિજિટાઇઝેશનને અપનાવવામાં અને સંપૂર્ણ ટ્રેડિંગ પ્રક્રિયાને સરળ, સરળ અને સુરક્ષિત બનાવવામાં મદદ કરી છે. ઉપરાંત, તે છે,

  • સુવિધાજનક
  • સુરક્ષિત
  • કાર્યક્ષમ
  • પેપરલેસ, અને
  • મલ્ટીપર્પઝ

શેર ડિમટેરિયલાઇઝ કરવામાં કેટલો સમય લાગે છે?

ફિઝીકલ શેરોને ઇલેક્ટ્રોનિક ફોર્મેટમાં રૂપાંતરિત કરવામાં સામાન્ય રીતે 15 થી 30 દિવસનો સમય લાગે છે.

ડિપોઝિટરી શું છે?

ડિપૉઝિટરી એક એવી સુવિધા છે જે વસ્તુઓના સુરક્ષિત રાખનાર તરીકે કાર્ય કરે છે; તે કરન્સી, સ્ટૉક્સ અને સિક્યોરિટીઝ હોઈ શકે છે. બેંકો ફાઇનાન્શિયલ ડિપોઝિટરીના ઉદાહરણો છે. રીતે, NSDL અને CDSL ટ્રેડિંગ સિસ્ટમને સરળ બનાવવા માટે શેરના ગ્રાહકો માટે કામ કરે છે.

ડિપોઝિટરી સેવાઓ મેળવવાના શું ફાયદાઓ છે?

ડિપૉઝિટરી સિસ્ટમમાં બહુવિધ ભૂમિકાઓ ભજવે છે. જે આ પ્રમાણે છે

  • સુવિધા અને સુરક્ષા પૂરી પાડે છે
  • ટ્રેડિંગ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવી
  • ખરાબ  ડિલિવરી, વિલંબ, નકલી સિક્યોરિટીઝ સાથે સંકળાયેલા જોખમોને દૂર કરે છે
  • પેપરવર્ક દૂર કરે છે
  • સિક્યોરિટીઝના ટ્રાન્સફર પર કોઈ સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વસૂલવામાં આવતી નથી
  • ઓછા ખર્ચના ટ્રાન્ઝૅક્શન, નૉમિનીની સુવિધા, શેર પર લોન અને વધુ  લાભ  પૂરા પાડે છે.

વિવિધ પ્રકારની થાપણો શું છે?

ત્રણ મુખ્ય પ્રકારની થાપણો છે,

  • ક્રેડિટ યૂનિયન
  • બચત સંસ્થાઓ
  • વાણિજ્યિક બેંકો

ડિમેટની વિનંતી પર પ્રક્રિયા કરવામાં કેટલો સમય લાગે છે?

તમારી ફિઝિકલ સિક્યોરિટીઝને ઇલેક્ટ્રોનિક ફોર્મેટમાં રૂપાંતરિત કરવામાં 15-30 દિવસનો સમય લાગે છે.

ડીમેટ એકાઉન્ટ ખોલવાની પ્રક્રિયા શું છે?

આજકાલ, તમે ઑનલાઇન ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલી શકો છો. તમે ઑનલાઇન અરજી ફોર્મ ભરી શકો છો અને KYC પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકો છો. એકવાર તમારા દસ્તાવેજોની ચકાસણી થઈ જાય પછી તમારું એકાઉન્ટ ઍક્ટિવ થઈ જશે.

તમે કોને તમારા ડિપૉઝિટરી પાર્ટીસિપન્ટ તરીકે પસંદ કરો છો, તેના આધારે તમારે તમારા ડિમેટ એકાઉન્ટ પર કેટલીક ફી ચૂકવવી પડી શકે છે. જો કે, એન્જલ બ્રોકિંગ સાથે તમે વિના મૂલ્યે ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલી શકો છો.