ద్రవ్యోల్బణం ఆర్థిక వ్యవస్థ ఆరోగ్యానికి క్లిష్టమైన చర్య. పెరుగుతున్న ద్రవ్యోల్బణం ఉత్పత్తులు మరియు సేవలను ఖరీదైనదిగా చేయడమే కాకుండా దేశీయ కరెన్సీ విలువను తగ్గిస్తుంది. దేశీయ ద్రవ్యోల్బణాన్ని ప్రభుత్వం నిశితంగా గమనిస్తుంది మరియు దానిని నిర్వహించదగిన పరిధిలో ఉంచడానికి విధానాలను అమలు చేస్తుంది. కానీ, ద్రవ్యోల్బణాన్ని కొలవడం ఎలాగ. కన్స్యూమర్ ప్రైస్ ఇండెక్స్ లేదా CPI ఇక్కడ చిత్రంలోకి వస్తుంది.

ఇప్పుడు, CPI అంటే ఏమిటి?

ద్రవ్యోల్బణాన్ని లెక్కించడానికి CPI సూచిక ఒక కొలమానం. కొంత కాల పరిధిలో ఇంటి ద్వారా వినియోగించే అవసరమైన ఉత్పత్తులు మరియు సేవల ధరలలో మార్పును ట్రాక్ చేయడం ద్వారా ఇది లెక్కించబడుతుంది. వినియోగదారుల ధరల సూచిక రిటైల్ స్థాయిలో రవాణా, ఆహారం, వైద్య సంరక్షణ, విద్య మొదలైన స్థిరమైన వస్తువులలో ద్రవ్యోల్బణాన్ని సంగ్రహిస్తుంది.

CPI అర్థాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి, దాని వెనుక ఉన్న పద్దతిని తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. CPI సూచిక యొక్క ప్రాథమిక బిల్డింగ్ బ్లాక్ వస్తువులు మరియు సేవల బాస్కెట్. బాస్కెట్ లోని వస్తువులను ఖరారు చేసిన తరువాత, ధరల ట్రాకింగ్ ప్రారంభించబడుతుంది.

భారతదేశం ఒక విభిన్న దేశం, మరియు సరఫరాలో అసమానతల కారణంగా, ఒక ఉత్పత్తి ధర పట్టణ ప్రాంతం కంటే గ్రామీణ ప్రాంతంలో అధిక పెరుగుదల లేదా క్షీణతను చూడవచ్చు. ఉదాహరణకు, దేశంలో ఉల్లిపాయల కొరత ఉందని అనుకుందాం. డిమాండ్-సరఫరా భావన ఉల్లిపాయల ధర కొన్ని శాతం పాయింట్ల ద్వారా పెరుగుతుందని నిర్దేశిస్తుంది.

తక్కువ ఉత్పత్తి కారణంగా ధరల పెరుగుదల దేశవ్యాప్తంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. కానీ కొన్ని దూర గ్రామీణ ప్రాంతాలు సరఫరా గొలుసుల అసమర్థత కారణంగా ధరలో అధిక పెరుగుదలను చూడవచ్చు, ఇవి పరిమాణాలు తగ్గినప్పుడు తీవ్రతరం అవుతాయి.

సమతుల్య ఆలోచన పొందడానికి, వస్తువులు మరియు సేవల బాస్కెట్ ధరలో మార్పు గ్రామీణ, పట్టణ మరియు పాన్-ఇండియా స్థాయిలో గుర్తించబడుతుంది. అదనంగా, వేర్వేరు ఉత్పత్తులు మరియు సేవలు బాస్కెట్ లో వేర్వేరు వెయిటేజీలు కేటాయించబడతాయి. ఒక ఉత్పత్తి గ్రామీణ మరియు పట్టణ స్థాయిలో వేర్వేరు వెయిటేజీను కలిగి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, గ్రామీణ CPI లో ఆహారం మరియు పానీయాలు 54.18 శాతం వెయిటేజీని కలిగి ఉన్నాయి, అయితే పట్టణ స్థాయిలో 36.29 శాతం వెయిటేజీని మాత్రమే కలిగి ఉన్నాయి.

ఇది అత్యంత క్రియాశీలమైన కొలమానం, మరియు వినియోగదారుల ధరల సూచికను లెక్కించడం చాలా పెద్ద పని. సౌలభ్యం కోసం మరియు ధరల కదలికలపై మంచి స్పష్టత కోసం, వివిధ CPI ఉత్పత్తుల యొక్క వివిధ సమూహాలపై లెక్కించబడుతుంది.

CPI యొక్క వివిధ సిరీస్‌లు విడుదలయ్యాయి. పారిశ్రామిక కార్మికుల కోసం CPI(IW), వ్యవసాయ కార్మికులకు CPI (AL), గ్రామీణ కార్మికులకు CPI (RL), CPI (అర్బన్), CPI (రూరల్). CPI(IW), CPI (AL) మరియు CPI (RL) లను ది లేబర్ బ్యూరో సంకలనం చేయగా, విస్తృత జనాభా పరిధిని కలిగి ఉన్న CPI (అర్బన్) మరియు CPI (రూరల్) ను CSO సంకలనం చేస్తుంది. డేటా సంకలనానికి ఈ సంస్థలు బాధ్యత వహిస్తాయి, కాని డేటా సేకరణకు విస్తృతమైన పని అవసరం.  గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల నుండి ధరల హెచ్చుతగ్గుల గురించి డేటాను సేకరించడానికి ఫీల్డ్ ఇన్వెస్టిగేటర్లు దేశంలోని ప్రతి మూలకు చేరుకుంటారు. 

వేర్వేరు CPIలను లెక్కించడానికి కారణం వివిధ ఆదాయ విభాగాలపై ద్రవ్యోల్బణం ప్రభావంపై స్పష్టతను పొందడం. విస్తృత ఆదాయ అసమానత కలిగిన భారతదేశం వంటి దేశంలో, సాధారణ ప్రజల జీవితాలలో ద్రవ్య విధానాల ప్రభావాలను కొలవడానికి విధాన రూపకర్తలకు ఇది కీలకమైన అంతర్దృష్టిని ఇస్తుంది.

CPI ఇండెక్స్ యొక్క ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?

భారతదేశం వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశంలో ద్రవ్యోల్బణం ప్రజల జీవనోపాధిపై విస్తృత ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. CPI అనేది రిటైల్ స్థాయిలో ద్రవ్యోల్బణం యొక్క కొలమానం, అంటే ఇది సాధారణ పౌరుడికి ధరల పెరుగుదల గురించి స్పష్టమైన ఆలోచనను ఇస్తుంది.

దేశంలో జీవన వ్యయాన్ని నిర్ధారించడానికి ఇది కీలకమైన కొలమానం మరియు విధాన రూపకర్తలకు కీలకమైన సూచికలను అందిస్తుంది. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా CPI సూచికను ద్రవ్య విధానం రూపొందించడానికి ప్రధాన కొలమానంగా ఉపయోగిస్తుంది. ద్రవ్య విధాన కమిటీ 2 -6 శాతం బ్యాండ్‌లో ద్రవ్యోల్బణాన్ని కొనసాగించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

వినియోగదారుల ధరల సూచిక ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల కరువు భత్యాన్ని నిర్ణయించడానికి కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది వేతనాలు మరియు జీతాల యొక్క నిజమైన విలువను మరియు కరెన్సీ కొనుగోలు శక్తిని అర్థం చేసుకోవడంలో సహాయపడుతుంది.

CPI ఎలా లెక్కించబడుతుంది?

హోల్ సేల్ ధరల సూచిక మాదిరిగానే, CPI కూడా బేస్ సంవత్సరానికి సంబంధించి లెక్కించబడుతుంది. ప్రస్తుత సంవత్సరంలో వస్తువుల బాస్కెట్ ధరను మూల సంవత్సరంలో ధరతో విభజించి, ఫలితాన్ని 100 తో గుణించడం ద్వారా CPIని సులభంగా లెక్కించవచ్చు. ద్రవ్యోల్బణాన్ని అంచనా వేయడానికి CPIలో వార్షిక శాతం మార్పు ఉపయోగించబడుతుంది.